الباب الأوّل [ في تفسير المفردات و ذكر أحكامها ] متن الباب الأوّل في تفسير المفردات و ذكر أحكامها . و المراد بالمفردات ، الحروف و ما تضمّن معناها من الأسماء و الظروف . و ربّما ذكرت أسماء غير تلك و أفعال ؛ لمسيس الحاجة إلى شرحها . و قد رتّبت على حروف المعجم ؛ ليسهل تناولها . شرح باب اوّل از ابواب هشتگانه اين كتاب پيرامون دو مطلب مهم نحوى است : 1 - تفسير و تبيين معانى مفردات ، اعم از معانى حقيقى « 1 » و مجازى ، مانند كلمهء همزه كه در اين كتاب بيان مىشود داراى دو معناى حقيقى و هشت معناى مجازى مىباشد . 2 - بيان احكام نحوى آنها ، مانند : أقسام كلمات ، إعمال و إهمال آنها ، حذف و إثبات ، تخفيف ، و شرايط احكام نحوى آنها . چنان كه در ارتباط با « أقسام » گفته مىشود : لام مفرده بر سه قسم است : جاره ، جازمه و غير عامله . و در مورد « إعمال و إهمال » بيان مىگردد كه : « إنّ » از حروف عامل است و نصب به اسم و رفع به خبر مىدهد ، و همزهء مفرده از كلمات مهمله است و عمل نمىكند .

--> ( 1 ) - بايد دانست كه بناى كتاب بر بيان معناى حقيقى كلمات است و در بعضى از مواضع ، معانى مجازى كلمات نيز ؛ به جهت كثرت استعمال آن كلمه در آن معانى مجازى بيان مىشود .